گزارش نشست تخصصی «دیدبانی تهدیدهای نظامی آینده»

به گزارش مرکز ارتباطات و روابط بین‌الملل،نشست تخصصی دیدبانی تهدیدهای نظامی آینده با حضور پژوهشگران، مدیران و فرماندهان سازمان‌های مختلف نیروهای مسلح در دانشگاه عالی دفاع ملی برگزار شد. ترکیب مخاطبان، به این نشست جایگاهی فراتر از یک برنامه علمی بخشید و آن را به صحنه‌ای برای هم‌افزایی میان دانش، فرماندهی و مدیریت دفاعی بدل ساخت. محور اصلی مباحث، فهم لایه‌های نوظهور تهدید و بازتعریف الزامات دفاع در جهان پرشتاب و پیچیده امروز بود.

 دکتر عبدالرحیم پدرام  (رئیس مرکز آینده‌پژوهی و دیدبانی) در سخنان خود دفاع را پدیده‌ای چندلایه توصیف کرد که بخش تعیین‌کننده آن در ساحت‌های نامرئی شکل می‌گیرد. به باور ایشان، تمرکز صرف بر جلوه‌های آشکار تهدید، موجب غفلت از میدان‌هایی می‌شود که ذهن، داده، شبکه‌های ارتباطی و زیرساخت‌های نرم را هدف قرار می‌دهند. وی بر ضرورت اندیشیدن به دفاع و امنیت در افق‌های بیست‌ساله تأکید داشت و عصر سامانه‌های سایبر فیزیکی را نقطه عطفی دانست که در آن مرز میان فضای فیزیکی و دیجیتال فرومی‌ریزد. از نگاه او، اقتدار دفاعی آینده بدون تسلط بر این پیوند و بدون آمادگی ذهنی و نهادی، دوام نخواهد داشت.

 دکتر عبدالمجید کرامت‌زاده دفاع را همانند سامانه‌ای زنده ترسیم کرد که حیات آن به یادگیری، تطبیق و اصلاح پیوسته وابستگی دارد. او نشان داد که تهدیدها در قالب الگوهای ثابت باقی نمی‌مانند و تنها سازمانی تاب‌آور می‌ماند که توان فهم تغییر و واکنش به هنگام را در خود نهادینه کرده باشد. از نکات برجسته این ارائه، توجه به خطاهای ادراک و تصمیم بود؛ خطاهایی که می‌توانند حتی پیش از بروز بحران، مسیر کنش دفاعی را دچار لغزش کنند.

 دکتر سهیل گودرزی تصویری هشداردهنده از میدان تهدید ترسیم کرد؛ میدانی که آغاز آن تدریجی، آرام و گاه نامحسوس است. وی توضیح داد که فشارهای چندلایه می‌توانند بدون اعلان رسمی، کشور را وارد وضعیتی فرسایشی سازند. در این چارچوب، داده و سرعت تصمیم جایگاهی حیاتی یافت. ایشان تأکید داشت که هماهنگی نهادی و پرهیز از نگاه‌های جزیره‌ای، شرط اصلی مهار چنین تهدیدهایی به شمار می‌آید.

 دکتر امین محمدیان با تمرکز بر فناوری‌های نوپدید، نمونه‌هایی روشن از محصولات و قابلیت‌های آینده را مطرح کرد که می‌توانند ماهیت درگیری را دگرگون کنند. از جمله این نمونه‌ها، سامانه‌های حسگر فراگیر برای پایش پیوسته محیط، سکوهای پردازش کلان‌داده برای کشف الگوهای پنهان تهدید، و ابزارهای هوشمند پشتیبان تصمیم برای فرماندهان بود.

 وی همچنین به فناوری‌های تولید پیشرفته اشاره کرد که امکان ساخت قطعات حساس در مقیاس کوچک و غیرمتمرکز را فراهم می‌آورند و زنجیره‌های تأمین سنتی را دگرگون می‌سازند. در حوزه شناختی، ابزارهای تولید محتوای هدفمند و بومی‌شده مطرح شد که قادرند ادراک، تمرکز و قضاوت مخاطب را به‌صورت دقیق نشانه بگیرند. از دیگر نمونه‌ها، سامانه‌های خودکار و روباتیک، شبکه‌های ارتباطی توزیع‌شده و رابط‌های نوین انسان و ماشین بود که هر یک می‌توانند هم فرصت دفاعی و هم چالش امنیتی ایجاد کنند.

 جمع‌بندی

 این نشست نشان داد که دفاع آینده در میدان نبرد صرف خلاصه نمی‌شود، بلکه در پیوند اندیشه، داده، فناوری و تصمیم شکل می‌گیرد. پیام مشترک سخنرانان آن بود که اقتدار دفاعی پایدار، حاصل توجه هم‌زمان به لایه‌های مرئی و نامرئی تهدید و آمادگی بلندمدت برای جهانی است که آرام شکل می‌گیرد و ناگهانی اثر می‌گذارد.